Yürüme Robotuyla Tanışın

Ülkemizde yürüyemeyen hastalar için kullanılan robot, ‘lokomat’ diğer bir adıyla ‘yürüme robotu’ dur. 1495 yılında Leonardo da Vinci ilk insansı robotu icat ederek bu alanda ilk adımı atmıştır. Daha sonra yapılan birçok çalışmalar ile geliştirilmiş olup 1995 yılında robot yardımlı yürüme tedavisi kullanılmaya tam anlamıyla başlanmıştır. 2002 yılından bu yana ülkemizde sayısı git gide artmış olup yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yürüme Robotu, inme (felç), multipl skleroz (MS), parkinson, travmatik omurilik ve beyin yaralanmaları gibi nörolojik veya kalça ve diz protezi, ön çapraz bağ ve menisküs yırtılmaları gibi ortopedik nedenlerden dolayı yürüme yeteneğinin kaybı durumlarında işlevini yerine getiremeyen alt ekstremiteyi robotik sistem kontrolünde normal yürüyüş paternine uygun şekilde hareket ettirerek, sinir sisteminin hasara yeniden uyum göstermesine neden olan, fizyoterapist tarafından kontrol edilen, fizik tedavide alanındaki bir rehabilitasyon şeklidir. Rehabilitasyon, hastanın günlük yaşama adaptasyonunu sağlayan tedavilere denir.
Yürüme robotu nasıl çalışır?
Hastalar daha önce vücutlarına giydirilen taşıyıcı giysi aracılığıyla yürüme bandı üzerine ayakta dik bir şekilde askı ile kaldırılır. Hastanın vücut ağırlığı, yürümenin temposu ve şekli, bilgisayar programıyla kontrol edilebilmektedir. Kişinin ağırlığı askılar sayesinde hastanın hareket kabiliyetine göre belirli oranda azaltılır. Yürüme sırasında hastayı sık sık değerlendirerek hastanın ve cihazın katkısının ne oranda olacağı bilgisayar sistemi aracılığıyla ayarlanır.
Sistemde bilgisayar kontrollü robotik motorlar mevcuttur. Bu robot parçaları hastanın bacaklarına kalça ve diz eklemleri referans alınarak üç yerden bantlarla sabitlenir. Yürüme başladığında bacaklar doğal yürüme hareketi oluşturacak şekilde hareket ettirilirken, robot parçalar üzerindeki alıcılar vücudun harekete cevabını değerlendirerek bilgisayara aktarır. Bilgisayarda oluşturulan grafiksel veriler yardımıyla hastanın yürümenin hangi aşamasında ve ne düzeyde problem yaşadığı belirlenir. Bilgisayarla bacaklardaki eklemler sürekli kontrol edilirken, robot hastanın bacaklarını doğal yürüme sırası ile hareket ettirir. Hasta doğal yürüme paterni içindeyken robot müdahale etmezken, yürüyüş bozulduğu anda robot gerekli düzeyde müdahale eder.

Sistem yeniden yürütmeyi nasıl öğretir?
Robotik rehabilitasyonda ilk amacımız kişinin tüm ağırlığını ve eklem hareketlerinin tamamını yürüme robotuna vererek kişinin eklem hareket açıklığı, kas kuvveti ve koordinasyonundaki gelişmelere bakılarak yavaş yavaş cihazın desteğini kaldırmaktır. İkincil amacımız önce aktif hareketi ortaya çıkarmak daha sonra ortaya çıkan aktif hareketi sensörler vasıtasıyla güçlendirmektir. Karşısındaki ayna vasıtasıyla ve sanal gerçeklik ekranı sayesinde normal yürüme paternine uygun şekilde hareketler ortaya çıkartır. Tedavinin uygulanabilmesi için hastanın bacaklarında en az bir ana kas grubun da az da olsa bir miktar duyu veya motor hareket bulunmalıdır.
Sistemin en önemli avantajı, normal yürüyüş şekline birebir benzeyen şekilde hareketler yaptırmasıdır. Ayrıca sanal gerçeklik ekranında hasta farklı ortamlarda yürüme hissi algılayıp aynı zamanda aynada kendisini yürürken görür. Önemli olan kas iskelet sistemini kuvvetlendirmenin yanı sıra cihazlar aracılığı ile yapılan işlemler ile beyindeki merkezler sürekli uyarılır. Bu yöntemle hastaların beyin dokularındaki iyileşme süreci hızlandığı gibi yürüme şekilleri de normale yakın şekilde gelişir. Hastanın ilk geldiği gün ile son gün arasında bilgisayar sistemiyle objektif değerlendirmeler yapılır. Hasta, hasta yakını ve fizyoterapist bilgisayar sisteminden alınan objektif veriler ile hastanın gelişimini izler.
Yürüme robotu ne kadar süreyle uygulanmalıdır?
Tedavinin etkinliği kişiden kişiye değişmekle birlikte genel olarak yürüme robotunu kullandığımız hastalarda 4-8 aylık süre zarfı sonunda anlamlı sonuçlar elde edilir. Robotun primer amacı yürümeye yardımcı olmaktır. Bu süre zarfı boyunca haftada en az üç seans gün aşırı olmak üzere günlük 60 dakikalık (20 dakika hastayı hazırlama 40 dakika yürüme) seanslar uygulanır. Hekim tarafından üç haftada bir periyodik yapılan ara değerlendirmeler sonucunda tedavi programında revizyona gidilir.
Yürüme robotunu kimler kullanabilir?
Yürüme robotlarında pediatri ve erişkin hastalar için ayrı parçalar kullanılmaktadır. Bu ayrımda yaş ayırıcı faktör değildir. Kalça ve diz arasında ölçüm (35 santimden küçük ya da büyük olması) yapılarak ayrım yapılır. Pediatri ayağında bacak boyunun 15 santimden küçük olması, erişkin ayağında ise bacak boyunun 65 santimden büyük olması, hastanın 120 kilodan fazla olması kontrendike durumlar arasındadır.
Normalde hastalık sonrası ortaya çıkan inaktivasyon problemleri çok ciddi olumsuz sonuçlar ortaya çıkarabilmektedir. Özellikle dolaşım bozukluğu ve kas-iskelet sistemindeki yıpranma karşılaşılan problemlerin başında gelir. Lokomat sistemi yatağa bağımlı ve yürüyemeyen hastada kasların yeniden güçlenmesini sağlar. Yeniden yürüme yeteneğinin geri kazanan hastanın kemik yapısı güçlenerek kemik erimesi ve buna bağlı oluşabilecek kırık riski de azaltılmış olur. Hastayı erken ayağa kaldırma hareketsizliğe bağlı gelişebilecek yatak yarası, damar tıkanıklığı ve eklemde kısıtlılığı gibi sorunların önlenmesini sağlamaktadır. Tedavi sırasındaki kemikler üzerine ağırlık aktarımı, kemiklerin güçlenmesine yardımcı olarak osteoporoz riskinin azalmasını sağladığı gibi, kasların harekete geçirilmesi de dolaşım sisteminin olumlu etkilenmesini sağlamaktadır.

Yürüme robotunu kimler kullanamaz?
Lokomat rehabilitasyonunda yüksek tansiyon, diyabet, kardio pulmoner rahatsızlığı olan kişilerde seans süresi daha kısa olmalıdır. Seans boyunca sık sık robotu durdurarak temkinli olarak çalışmaya devam edilir. İyileşmeyen bası yaraları, ileri osteoporoz, sert kontraktür gibi rahatsızlığı olan kişiler için yürüme robotunu kullanmak uygun değildir. Lokomat rehabilitasyonu her kişinin kendi durumuna göre rehabilitasyon planı çizilir

Daha fazla oku...

Fasial Paralizi (Yüz Felci) ve Rehabilitasyonu

Yüzümüzün ifadesini veren, kaşımızı kaldırma, ıslık çalma, gözümüzü kapatma hareketlerini yapan kasların siniri “fasiyal sinir” dediğimiz “yüz siniri”dir. Bu sinirin veya beyin sapındaki bu sinirin çekirdeğinin felcine yüz felci (fasiyal paralizi) denir. Beyin ile beyin sapı arasında yüz siniri çekirdeğine gelen sinirlerin felci merkezi tip fasiyal paraliziye sebep olur ve nöroloji branşı ilgilenir. Beyin sapındaki çekirdekten sonra kavis yaparak beyin sapından beyni terk eden fasiyal sinir, iç kulak kanalındaki kemik kanalı içine girer. Buradan itibaren kavisler içeren bir yolculuktan sonra orta kulak ve mastoid dediğimiz kulak kepçesinin arkasındaki kemik içinde seyreder ve kulak memesi hizasında yaklaşık olarak 2cm derinde kendine ait bir delikten çıkarak yanaktaki parotis tükrük bezinin iki yaprağı arasında kazayağı tarzında dallara ayrılarak uyaracağı kaslara ulaşır. Yüz siniri içinde ayrıca bazı duyu ve salgı sinirleri de vardır. Salgı sinirleri, göz yaşı ve çene altı tükrük bezlerinin salgı yapmasını sağlar. Duyu siniri ise dilimizin 2/3 arka kısmından tat duyusunu algılama işini sağlar.

Facial Sinir

– MOTOR: Yüzün mimik kasları

– DUYU: Dil 2/3 tat duyusu

– PARASEMPATİK: Parotis dışında tükrük bezleri,GI.Lacrimalis,ağız mukozasındaki bezler

Etyoloji

  • Orta kulak enfeksiyonları
  • MSS enfeksiyöz hastalıkları
  • Tümör,Menenjit,Hemoraj
  • Herpes zoster(genikulat ganglion)
  • Operatif travmalar

 

Facial Paralizisinin Birlikte Olabildiği Diğer Hastalıklar

  • Hipertansiyon
  • Diyabet
  • Multipl Skleroz
  • ALS
  • Myastenia Grsvis
  • Lösemi
  • Poliomyelit

 

Santral Facial Paralizisi

1)İstemli hareketler sırasında görülen santral paralizi (Piramidal lezyon)Yüzün alt bölümünde kuvvet kaybı Emosyonel hareketlerde (gülme)her iki taraf  kaslarda eşit kasılma ile paralizi fark edilmez.

2)Emosyonel hareketler esnasında görülen fasial paralizi (Ekstrapiramidal lezyon) İstemli harekette belirgin paralizi görülmez. Yüzün alt yarısının motor çekirdeklerine uzanan kortikobulber liflerin hepsi çapraz yapar. Yüzün üst yarısına gidenlerin bir kısmı çapraz yapar, bir kısmı ise yapmaz.

Periferik Fasial Paraliziler

  • 1)İdiopatik(BELL’S PALSY)
  • 2)İnfeksiyöz(Rumsay-Hunt Sendromu,menenjit,HIV,kabakulak kızamık
  • 3)Travmatik
  • 4)Yenidoğan\kongenital

BELL’S PALSY

  • İdiopatik
  • Bell fenomeni: Göz kapaklarının kapatılması istendiğinde göz kürelerinin yukarı doğru çevrilmesidir
  • Uyuşma,hiperakuzi,ağrı
  • 24 saat içinde yüz kaslarında güçsüzlük
  • 1-2 ay içinde kendiliğinden düzelme

BULGULAR

  • Yüzün bir tarafında uyuşma hissi
  • Hiperakuzi (m.stapedius)
  • Kulak arkasında ağrı
  • Ani başlangıç bir iki günde artar ve tam palsy
  • Spontan iyileşme (1-2 ay,)
  • Tekrarlayabilir (yapısal yatkınlık,facial kanal-stylomastoid foramen darlık )
  • Burun-alın kırışıklığında düzleşme
  • Ağız sağlam tarafa kayar
  • Islık çalamaz
  • Gözyaşı akar, hasta gözünü kapatamaz
  • Ağız kenarında tükrük
  • buccinator paralizisi (her inspirasyonda yanak şişer)
  • Sulu gıdalar dışarı akar

İYİLEŞME

Aksonal dejenerasyon gelişmesi halinde ilerleyen günlerde rejenerasyon başlar.2 şekilde rejenerasyon görülür.

1)Sinir liflerinde dallanmalar,sinirin önceden inerve etmedikleri yerlere ulaşırsa sinkinezik hareketler

2)Sağlam sinir liflerinin kaslar arası(mimik kasları)

  • Sinirler arası kollateral reinnervasyonuna bağlı yanlış innervasyon(sublingual ve submaksillar tükrük bezlerine gitmesi gereken lifler gözyaşı bezine gider.

Hemifasyal Spazm

Yüzün bir yarısında kasların düzensiz aralıklarla senkronize kasılmasıdır. Spazmlar genelde M.Orbicularis Oculiden başlayarak diğer mimik kaslarına yayılır. İstemli emosyonel mimik hareketleri durumu tetikleyebilir.

Blefarospazm: Göz kaslarının istemsiz,tonik ve klonik kasılmalarla zaman zaman kapanmasıdır.

Fasial myokimi

Yüzde istemsiz,aritmik,kas boyunca dalgalanmalar tarzında ilerleyen kaba fasikülasyonlardır. Nuc.Facialisin supranuclear irritasyonuyla,N7.nin beyin sapında demyelinizasyonuyla açıklanır.

Değerlendirme

  • Elektrodiagnostik testler
  • EMG(fibrilasyon potansiyelleri-geç denervasyon bulgusu)
  • Kuvvet-Zaman eğrisi
  • İstemli motor hareketler
  • Tüm mimik kaslarına manuel kas testi
  • Gülme
  • Ağız kapama
  • Ağzı germe
  • Islık çalma
  • Kaşları yukarı kaldırma
  • Gözleri kapama
  • Spontan hareketler
  • İstirahat durumu
  • Duyu
  • Göz yaşında azalma
  • Tükrükte azalma
  • Dilin 2/3 tat azalma

Tedavi

  • Hasta eğitimi
  • Hava akımı ve soğuktan yüzün korunması
  • Gözlük veya bantla gözün korunması
  • Yapay gözyaşı
  • Kozmetik görüntüye bağlı ortaya çıkabilecek psikososyal problemlerin çözümlenmesi
  • Fasyal sinirin basit anatomisi ve genel prognoz anlatılır

 

REHABİLİTASYON

  • Koruma bantları
  • EFA(ödem,dolaşım,ağrı)
  • Elektrik stimülasyonu
  • Masaj
  • Isı ajanları
  • Egzersiz (PNF,ayna egzersizleri,mimik egzersizleri,ıslık çalma,balon şişirme )
  • Biofeedback
  • Face tapping
  • Ayna Egzersizleri
Daha fazla oku...